Hạnh khất thực

Chỉ ăn thức ăn nhận được khi đi khất thực, không nhận lời mời thọ trai hay các bữa cúng dường riêng.

Giải nghĩa

Người thọ hạnh nuôi thân bằng thức ăn nhận được khi đi khất thực. Thanh Tịnh Đạo kể mười bốn loại bữa ăn người thọ hạnh không nhận, như bữa cúng dường chư tăng, bữa được mời, bữa bốc thăm. Theo bộ luận, khất thực giúp sống không lệ thuộc người khác, bỏ kiêu mạn và ngăn lòng tham vị.

Cách thọ trì và ba bậc hành trì

Lời thọ: "Tôi từ chối lợi dưỡng phụ trội" hoặc "Tôi thọ trì hạnh khất thực". Thanh Tịnh Đạo kể mười bốn loại bữa ăn người thọ hạnh không nhận, trong đó có bữa cúng dường chư tăng, bữa dành cho các vị được chỉ định, bữa được mời, bữa bốc thăm, bữa ngày bố-tát, bữa cho khách, cho người đi đường, cho người bệnh. Ba bậc: bậc thượng nhận thức ăn người mang đến từ phía trước hay phía sau khi đang đi, đứng ngoài cửa trao bát cho người xin bát vào đựng thức ăn, nhưng không ngồi chờ người mang thức ăn đến trong ngày; bậc trung được ngồi chờ trong ngày nhưng không nhận hẹn hôm sau; bậc hạ nhận cả lời hẹn hôm sau và ngày kế. Nhận các loại bữa ăn phụ trội kể trên thì hạnh bị phá.

Lợi ích tu tập

Theo Thanh Tịnh Đạo: sống đúng với một trong bốn nương tựa được nói khi thọ đại giới (sống bằng thức ăn khất thực); an trú trong pháp thánh chủng thứ hai; không lệ thuộc người khác; trừ biếng nhác; nuôi mạng trong sạch; giúp đỡ người khác; bỏ kiêu mạn; ngăn tham vị; sống thiểu dục; thương tưởng thế hệ sau. Bộ luận dẫn một bài kệ trong kinh Phật Tự Thuyết: vị tỳ kheo sống được bằng thức ăn khất thực, không để người khác nuôi, không bận tâm lợi danh, thì chư thiên cũng ngưỡng mộ.

Trong kinh điển

Piṇḍapāta — theo Thanh Tịnh Đạo, nghĩa là sự rơi vào bát của những vắt thức ăn do người khác cho. Kinh Tập (Sutta Nipāta 1.4) thuật chuyện Bà-la-môn Kasibhāradvāja thấy Đức Phật đứng khất thực thì bảo: tôi cày và gieo rồi mới ăn, ông cũng nên cày và gieo. Đức Phật đáp bằng bài kệ, mở đầu: "Lòng tin là hạt giống, khổ hạnh là mưa, trí tuệ là ách và cày của Ta" (dịch sát từ bản Pāli). Kinh Pháp Cú kệ 49 dạy: như con ong lấy mật rồi đi, không làm hại màu sắc và hương thơm của hoa, bậc Mâu-ni đi vào làng cũng như vậy.

Liên hệ thực tiễn

Ông nói với báo chí năm 2024 rằng không nhận tiền, "con chỉ nhận thức ăn chay vào buổi sớm đi khất thực thôi" (Báo Hải Dương, 20/5/2024). Trang chưa có nguồn mô tả chi tiết cách ông xử lý khi được dâng quá nhiều thức ăn.