Hạnh nhất tọa thực

Mỗi ngày chỉ ăn trong một lần ngồi; đã xong lần ngồi ấy thì không ăn thêm.

Giải nghĩa

Người thọ hạnh chỉ ăn trong một lần ngồi; ăn ở lần ngồi thứ hai thì hạnh bị phá. Thanh Tịnh Đạo nêu lợi ích: ít bệnh, thân nhẹ nhàng, có sức, sống an lạc, và dứt lòng tham vị.

Cách thọ trì và ba bậc hành trì

Lời thọ: "Tôi từ chối ăn nhiều lần ngồi" hoặc "Tôi thọ trì hạnh nhất tọa thực". Ở nhà ăn, vị ấy nên ngồi đúng chỗ sẽ đến lượt mình thay vì chỗ của vị trưởng lão. Nếu thầy đến khi đang ăn, vị ấy được đứng dậy làm phận sự; theo trưởng lão Tipiṭaka Cūḷa-Abhaya thì khi đã đứng dậy không ăn tiếp phần còn lại. Ba bậc: bậc thượng không nhận thêm ngoài phần thức ăn đã đặt tay vào, dù ít hay nhiều (bơ, dầu người mang đến sau chỉ được dùng làm thuốc); bậc trung được nhận thêm khi thức ăn trong bát chưa hết; bậc hạ được ăn cho tới khi rời chỗ ngồi. Ăn ở hơn một lần ngồi thì hạnh bị phá.

Lợi ích tu tập

Theo Thanh Tịnh Đạo: ít bệnh, ít khổ não, thân nhẹ nhàng, có sức, sống an lạc; không phạm các học giới về thức ăn không phải đồ dư; dứt tham vị; sống thiểu dục. Kinh Bhaddāli (Trung Bộ 65) ghi lời Đức Phật: "Này các Tỷ-kheo, Ta ăn chỉ ngồi một lần. Này các Tỷ-kheo, do Ta ăn chỉ ngồi một lần, Ta cảm thấy ít bệnh, ít não, nhẹ nhàng, có sức và lạc trú" (bản dịch HT Thích Minh Châu).

Trong kinh điển

Kinh Bhaddāli (Trung Bộ 65) ghi Đức Phật dạy: "Này các Tỷ-kheo, Ta ăn chỉ ngồi một lần. Này các Tỷ-kheo, do Ta ăn chỉ ngồi một lần, Ta cảm thấy ít bệnh, ít não, nhẹ nhàng, có sức và lạc trú" (bản dịch HT Thích Minh Châu), và khuyên các tỳ kheo cũng làm như vậy. Tôn giả Bhaddāli thưa mình không thể ăn chỉ ngồi một lần vì sợ sinh hối hận; suốt ba tháng sau đó ngài tránh gặp Đức Phật, rồi cuối cùng đến nhận lỗi. Kinh Kīṭāgiri (Trung Bộ 70) có lời dạy tương tự nhưng về việc không ăn ban đêm.

Liên hệ thực tiễn

Ông nói với BBC Tiếng Việt (24/5/2024) rằng người ta cho ngày một bữa vào buổi sớm rồi thì ông không nhận nữa. Hạnh đầu đà là lựa chọn tự nguyện, mỗi người tự lượng sức: năm 2024, giữa đám đông đi bộ theo ông dưới trời nóng, một người đi theo đã tử vong vì sốc nhiệt (thông báo của Ban Tôn giáo Chính phủ ngày 3/6/2024).