Hạnh ăn trong bát

Mọi thức ăn đều dùng trong một bát, không dùng vật đựng thứ hai.

Giải nghĩa

Thức ăn đều nhận và dùng trong một bình bát; người thọ hạnh từ chối vật đựng thứ hai, kể cả một chiếc lá. Thanh Tịnh Đạo nêu mục đích: dứt sự thèm muốn nhiều vị, thấy rõ mục đích và chừng mực của việc ăn.

Cách thọ trì và ba bậc hành trì

Lời thọ: "Tôi từ chối vật đựng thứ hai" hoặc "Tôi thọ trì hạnh ăn trong bát". Mọi thức ăn đều dùng trong bát; rau có thể cầm tay mà ăn, ngoài ra không dùng vật đựng nào khác, kể cả một chiếc lá. Thanh Tịnh Đạo lưu ý không bỏ món có thể làm cháo trở nên khó ăn (như món cá khô) vào cháo; những thứ như mật, đường thì cho vào được. Ba bậc: bậc thượng không được bỏ rác hay bẻ nhỏ vắt cơm, cá, thịt, bánh trong lúc ăn (trừ khi ăn mía), phải làm xong trước khi bắt đầu ăn; bậc trung được dùng một tay bẻ nhỏ trong lúc ăn; bậc hạ được dùng tay hay răng bẻ nhỏ bất cứ thứ gì trong bát. Nhận vật đựng thứ hai thì hạnh bị phá.

Lợi ích tu tập

Theo Thanh Tịnh Đạo: dứt sự thèm muốn nhiều vị; bỏ lòng ham muốn quá mức; thấy rõ mục đích và chừng mực của việc ăn; không phải mang theo chén đĩa; sống thiểu dục.

Trong kinh điển

Kinh Tăng Chi Bộ (AN 3.16) dạy vị tỳ kheo tiết độ trong ăn uống, như lý giác sát khi thọ dụng các món ăn, "không phải để vui đùa, không phải để đam mê, không phải để trang sức, không phải để tự làm đẹp mình, mà chỉ để thân này được an trú và được bảo dưỡng, để (thân này) khỏi bị thương hại, để hộ trợ Phạm hạnh" (bản dịch HT Thích Minh Châu). Kinh Tăng Chi Bộ (AN 5.190) kể năm hạng người chỉ ăn trong bát — vì ngu si, vì ác dục, vì loạn tâm, vì hạnh ấy được chư Phật khen, hay vì thiểu dục tri túc — và khen hạng cuối cùng là cao quý nhất.

Liên hệ thực tiễn

Báo chí năm 2024 ghi nhận ông và những người đi theo ôm ruột nồi cơm điện thay bát khất thực (Tiền Phong, 23/5/2024) — một vật chứa duy nhất, không cầu kỳ. Nguồn gốc chiếc nồi và thời điểm ông bắt đầu dùng nó chưa có nguồn báo chí chính thống.