Hạnh ở gốc cây

Nương náu dưới gốc cây, không ở dưới mái che.

Giải nghĩa

Từ chối chỗ ở có mái che, vị hành giả lấy gốc cây làm trú xứ. Thanh Tịnh Đạo nêu lợi ích: thấy lá non đổi màu liên tục mà khởi tưởng vô thường, không còn keo kiệt về chỗ ở và ham việc xây cất.

Cách thọ trì và ba bậc hành trì

Lời thọ: "Tôi từ chối mái che" hoặc "Tôi thọ trì hạnh ở gốc cây". Thanh Tịnh Đạo dặn tránh cây ở vùng biên giới, cây nơi thờ tự, cây có nhựa, cây ăn trái, cây có dơi, cây rỗng ruột, cây giữa khuôn viên tu viện; có thể chọn cây ở rìa tu viện. Ba bậc: bậc thượng không được cho dọn dẹp gốc cây đã chọn, chỉ được lấy chân gạt lá rụng; bậc trung được nhờ người tình cờ đi qua dọn giúp; bậc hạ được gọi người giúp việc tu viện và sa-di dọn sạch, san bằng, rải cát, làm hàng rào có cổng. Ở dưới mái che thì hạnh bị phá.

Lợi ích tu tập

Theo Thanh Tịnh Đạo: sống đúng với một trong bốn nương tựa được nói khi thọ đại giới (lấy gốc cây làm chỗ ở); là vật dụng được Đức Phật khen là không đáng giá, dễ được, không lỗi lầm; thấy lá non đổi màu liên tục mà khởi tưởng vô thường; không còn keo kiệt về chỗ ở và ham việc xây cất; sống gần chư thiên; sống thiểu dục.

Trong kinh điển

Luật tạng (Đại Phẩm) ghi bốn nương tựa (nissaya) được nói cho vị tân tỳ kheo khi thọ đại giới: sống bằng thức ăn khất thực, mặc y phấn tảo, ở gốc cây, dùng thuốc là nước tiểu lên men; tịnh xá, nhà sàn, hang đá… là những chỗ ở "được thêm" (atirekalābha). Luật tạng cũng mở đầu bằng cảnh Đức Phật vừa thành đạo ngồi dưới gốc cây Bồ-đề bên bờ sông Nerañjarā, và Kinh Đại Bát Niết-bàn (Trường Bộ 16) ghi Ngài nhập diệt giữa hai cây sa-la. Thanh Tịnh Đạo có bài kệ tả người ở gốc cây thấy lá non đỏ, rồi xanh, rồi vàng và rụng, mà bỏ được niềm tin vào sự thường còn.

Liên hệ thực tiễn

Trang chưa có nguồn báo chí mô tả cụ thể việc ông nghỉ dưới gốc cây; các nguồn năm 2024 ghi ông nghỉ đêm ở nghĩa trang hoặc nhà hoang.