Người tập học: hai lời từ chối cùng một ngày, và một chữ 'con'

Chuyên mục này rút lại các chương của sách Chân đất giữa đám đông. Sách là bản thảo, hồ sơ đóng ngày 26/09/2026. Xem giới hạn của sách.

Hai lời, cách nhau một ngày

Trong các video tháng 5 và tháng 6/2024 có một điều gần như không đổi: dù người đối diện là cụ già, đứa trẻ, phóng viên hay người giơ điện thoại, ông đều trả lời bằng một đại từ, “con”. Những người đứng xung quanh thì gọi ông là thầy, là sư. Chương 6 của sách bắt đầu từ khoảng cách giữa hai cách gọi ấy.

Ngày 16/5/2024, theo bản Tuổi Trẻ trích đăng, Ban Thường trực Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam khẳng định người đàn ông này không phải là tu sĩ Phật giáo, không tu tập và không là nhân sự của bất cứ ngôi chùa, cơ sở tự viện nào của Giáo hội. Văn bản đề nghị Ban Trị sự các tỉnh, thành phố thông báo tới Phật tử và nhân dân “để không ngộ nhận ông Lê Anh Tú là nhà sư”. Cùng ngày, Ban Tôn giáo Chính phủ cũng gửi văn bản tới các địa phương, ghi cùng nhận định “không phải là tu sĩ Phật giáo thuộc Giáo hội Phật giáo Việt Nam” (xem thêm chương 10).

Hôm sau, ngày 17/5, trong buổi trả lời VnExpress, ông nói mình từ lâu chưa từng nhận là tu sĩ và “cảm thấy chưa xứng đáng làm tu sĩ bởi đạo đức của mình chưa đạt đến cảnh giới đó” (xem chương 12 để biết đầy đủ buổi trả lời ấy).

Hai lời này nói về hai việc khác nhau

Theo cách sách đọc, hai lời ăn khớp mà không trùng nhau:

Lời	Ai nói	Nói về điều gì
Công văn ngày 16/5	Một tổ chức	Tư cách thành viên của Giáo hội: ông không thuộc Giáo hội. Không bàn việc ông có tu hay không.
Buổi trả lời ngày 17/5	Chính người trong cuộc	Cách ông tự định danh: ông không nhận mình là tu sĩ, thấy mình chưa xứng.

Việc một bộ phận công chúng vẫn gọi ông là thầy là cách tiếp nhận của xã hội. Nó không làm thay đổi điều Giáo hội xác định, và cũng không phải điều ông tự nhận.

Về chuyện hàng chục người khác tự cạo đầu, khoác y rồi nhập vào dòng người đi sau ông, theo VnExpress, ông nói họ không phải đệ tử của mình, ai muốn đi cùng thì không cản, nhưng luôn khuyên họ nhớ xin phép gia đình.

”Tập học”

Trong cách nói của ông, việc mình làm không được gọi bằng những chữ lớn. Theo VnExpress, ông nói những năm qua ông chỉ nghe lời giảng của Đức Phật và “tập học tu hạnh đầu đà”. Sách ghi rằng ông thường nói về mình như một người đang tập học, không phải người đã thành tựu; trong các buổi hỏi chuyện, khi câu hỏi nhắc đến chứng đắc, ông đáp theo lối khước từ.

Sách cũng ghi cách xưng “con” xuyên suốt: với cụ già thuận lẽ, với phóng viên đáng tuổi em thì khác thường, và ông giữ nguyên với tất cả. Sách nhấn mạnh, đúng như phần còn lại của cuốn, rằng sự nhất quán ấy chỉ đếm được, chứ không chứng minh điều gì về nội tâm của ông.

Điều chưa biết

• Số hiệu công văn của Giáo hội (sách ghi là Công văn số 151/HĐTS-VP1) và lời của Hòa thượng Thích Gia Quang với báo Dân Việt: có trong sách, trang chưa lưu được bản gốc nên ghi ở đây là lời thuật của sách.
• Các câu của ông được sách dẫn từ Người Lao Động, VietNamNet, Dân Việt: trang chưa đối chiếu được bản gốc từng bài.
• Tên ngôi chùa nơi ông từng ở một thời gian ngắn, vị thầy nào, bao lâu: ông không nói, chưa nguồn nào xác nhận.
• Đọc thêm: lời dạy của ông, hỏi đáp về tư cách tu sĩ.