Sri Lanka: được đón rồi bị dừng — tuần đầu như một cuộc trở về, ngày thứ bảy là một tấm biển 'thị thực du lịch'

Chuyên mục này rút lại các chương của sách Chân đất giữa đám đông. Sách là bản thảo, hồ sơ đóng ngày 26/09/2026. Xem giới hạn của sách.

Một tuần giống sự trở về

Tối 10/4/2025, đoàn hạ cánh ở Katunayake, sân bay quốc tế phía bắc Colombo, với thị thực du lịch ba mươi ngày, theo tờ Daily Mirror ở Colombo mà sách dẫn. Từ đó họ bắt đầu đi bộ. Gần bảy phần mười dân số hòn đảo theo Phật giáo Nam tông; đặt thức ăn vào bát người khất thực buổi sáng là một nếp có tuổi hơn hai nghìn năm. Giữa tháng 4 lại là dịp Tết cổ truyền Sinhala và Tamil, cả nước nghỉ dài, chùa đông người.

Theo sách, các video của những người đi theo ghi lại một cuộc đón tiếp giống sự trở về hơn một chuyến viếng thăm: người dân đón đoàn tự nhiên, không cần lời giới thiệu; các tu sĩ địa phương đến chào, có tu sĩ Sri Lanka đi cùng đoàn trên những chặng bộ hành. Trong khung hình, hai lối đắp y đi lẫn vào nhau: y vàng nghệ một màu của Nam tông đảo quốc và y phấn tảo chắp từ nhiều mảnh của đoàn người Việt.

Ở quê nhà, câu hỏi ông là ai từng kéo dài hàng tháng. Theo sách, tuần đầu ở Sri Lanka, trong các video, không thấy ai hỏi lại câu ấy: người dân không hỏi ông thuộc giáo hội nào, các tu sĩ đến chào không đòi xem giấy tờ tu học. Daily Mirror về sau thuật lời ông tự giới thiệu: một người học bình thường, “thực hành những gì Đức Phật đã dạy trong kinh”.

Ngày thứ bảy: Narammala

Ngày 17/4/2025, theo tường thuật trong ngày của RFA, đoàn gồm 37 người đã không thể tiếp tục bộ hành. Lúc 9 giờ 20 sáng giờ địa phương, khi đoàn vừa dùng bữa xong và chuẩn bị đi, khoảng 30 cảnh sát đến và yêu cầu đoàn ở lại làm việc, tại thị trấn Narammala, tỉnh Tây Bắc. RFA ghi lời một nhân chứng, đạo diễn Nguyễn Minh Chí: phía cảnh sát làm việc với thái độ nhã nhặn, tôn trọng, và yêu cầu các tu sĩ chuyển đổi thị thực từ du lịch sang hành hương cho phù hợp với mục đích chuyến đi.

Sau đó, theo RFA, người trong đoàn được đưa lên hai xe buýt — một cho các tu sĩ, một cho tình nguyện viên và youtuber — tới một ngôi chùa tại làng Variyagoda, tỉnh Sabaragamuwa, và đoàn sẽ không được bộ hành cho tới khi đổi xong thị thực. Sách mô tả nơi nghỉ là một ngôi chùa gần Alawwa, thuộc quận Kurunegala; trang ghi cả hai mô tả và không chọn giữa chúng.

Theo bài bình luận trên Daily Mirror mà sách dẫn, yêu cầu được đưa ra bằng lời: một cuộc bộ hành đông người với thị thực du lịch bị xếp vào loại diễu hành, phải xin phép cảnh sát. Cùng thời điểm, một số báo nước ngoài đăng tin về một văn bản liên quan đến tư cách của những người trong đoàn; sách chưa xác minh được văn bản này và không coi đó là nguyên nhân của quyết định ngày 17/4. Trang cũng làm như vậy: chi tiết có trong Hai tuần ở Sri Lanka, kèm những điều chưa rõ.

Một quan điểm, không phải một phán quyết

Ngày 28/4/2025, một bài bình luận trên Daily Mirror cho rằng quyết định dừng đoàn không phù hợp với các bảo đảm hiến định về tự do thực hành tôn giáo, và ghi nhận phần lớn người Sri Lanka đã đón đoàn rất niềm nở. Sách nhấn mạnh đó là quan điểm của người viết bài, không phải kết luận của một cơ quan tài phán; trang giữ cách hiểu ấy.

Điều sách ghi nhận là một nghịch lý nhỏ: ở chính quốc gia Nam tông mà đoàn tìm đến vì kỳ vọng được hiểu, câu hỏi “họ có phải nhà sư không” lại được đặt ra, lần này theo luật nhập cư của nước sở tại. Những ngày sau đó, theo tư liệu của các kênh đi theo đoàn, là những ngày chờ trong khuôn viên chùa: không bộ hành dài, sinh hoạt thu hẹp. Ngày 24/4 đoàn lên xe ra sân bay đi Ấn Độ.

Điều chưa biết

• Nội dung cụ thể của văn bản mà một số báo nói đến, và vai trò của nó (nếu có) trong quyết định ngày 17/4: sách và trang đều chưa xác minh được.
• Chùa nơi đoàn nghỉ sau ngày 17/4: RFA và sách mô tả khác nhau.
• Việc đổi thị thực có được thực hiện hay không, và vì sao đoàn rời đảo ngày 24/4: các nguồn trang đã đối chiếu không nói rõ.