Tấm căn cước và ba giờ ở nhà: lần về đầu tiên sau gần bảy năm

Chuyên mục này rút lại các chương của sách Chân đất giữa đám đông. Sách là bản thảo, hồ sơ đóng ngày 26/09/2026. Xem giới hạn của sách.

Tấm thẻ nhỏ và cứng

Trong đoạn video ngắn mà Công an tỉnh Gia Lai công bố sáng ngày 10/6/2024, khung hình cho thấy một người đàn ông đầu trần, áo vá, nhận từ tay cán bộ một tấm thẻ nhỏ và cứng.

Buổi trao thẻ đã diễn ra từ chiều mùng 8/6/2024, tại Phòng Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội, Công an tỉnh Gia Lai, ở Pleiku — sau khoảng năm ngày làm thủ tục. Giám đốc Công an tỉnh, ông Rah Lan Lâm, cho biết việc cấp thẻ theo đúng quy trình áp dụng với mọi công dân.

Đó là tấm căn cước công dân đầu tiên của Lê Anh Tú: thông báo của Ban Tôn giáo Chính phủ trưa 3/6/2024 còn ghi ông “chưa làm căn cước công dân”.

Theo lời ông, lần gần nhất ông làm giấy tờ tùy thân là tháng 10/2017, khi về nhà làm giấy chứng minh rồi đi; sau chuyến về ấy, gia đình gần như mất liên lạc với ông. Giữa hai lần ngồi trước bàn giấy là gần bảy năm, ba vòng đất nước và mấy tuần hình ảnh ông lan khắp các màn hình điện thoại.

Thủ tục của mọi công dân, và một chi tiết không cần ai nhắc

Thủ tục ông vừa đi qua là thủ tục chung của mọi công dân: máy quét vân tay, máy ảnh chân dung, màn hình đối chiếu thông tin.

Ảnh chụp theo chuẩn bắt buộc — nền trắng, mặt nhìn thẳng, đầu để trần, không đeo kính. Sách dừng ở câu này: với một người đã cạo đầu và đi đầu trần suốt bảy năm, yêu cầu đầu để trần không cần ai nhắc.

Hơn ba tuần sau, ngày 1/7/2024, Luật Căn cước mới có hiệu lực, tên gọi rút gọn thành “thẻ căn cước”. Tấm thẻ ông nhận thuộc lứa cuối cùng của mẫu cũ.

Từng ô của tấm thẻ đọc lên khác hẳn

Sách dành một đoạn riêng cho việc đặt tấm thẻ cạnh đời ông, và đây là phần đẹp nhất của chương:

Nơi thường trú: về giấy tờ là xã Ia Tô, nơi cha mẹ ông ở — văn bản viết tay được công bố là của ông tháng 11/2024 cũng ghi địa chỉ thôn 6, xã Ia Tô. Nhưng gần bảy năm qua ông ngủ ngồi ở gốc cây, nghĩa địa, nhà hoang.

Ảnh chân dung: gương mặt mà rất nhiều người đã quen, vì nó lưu hành trong điện thoại của họ suốt mấy tuần trước đó.

Một dòng hành chính ghi vị trí của một người đã bốn năm không có địa chỉ; một dòng chân dung chụp khoảnh khắc một người đã thành nổi tiếng khắp nước lại là một người lạ.

Lời ông về tấm thẻ

Được hỏi về cảm xúc khi nhận thẻ, theo Tuổi Trẻ, ông nói cảm xúc của mình cũng như mọi công dân bình thường khác, khi có tấm thẻ để bảo đảm quyền lợi của mình.

Theo báo Thanh Niên cùng ngày, ông nói thêm: “Nếu căn cước công dân đem lại con đường đảm bảo tu hành được hay thiền định, trí tuệ được thì đều tốt đẹp.”

Chiều mùng 8/6, trong video, ông còn được cán bộ hướng dẫn cách sử dụng. Với một người không mang ví, không mang túi, suốt bảy năm chỉ ôm trước ngực một chiếc ruột nồi cơm điện, tấm thẻ nhỏ và cứng ấy là một vật mới phải giữ.

Và ngay trong những ngày ấy, ông nói ra một nguyện vọng sẽ định hình phần còn lại của câu chuyện: mong được hành hương sang đất Phật, sang Ấn Độ.

Một sự kiện mà trang này hiện theo dõi từng bước — xem Hành trình.

Tấm thẻ là mắt xích đầu tiên của một bộ hồ sơ

Muốn qua bất kỳ cửa khẩu nào, trước hết phải có giấy tờ: có thẻ căn cước mới làm được hộ chiếu, có hộ chiếu mới xin được thị thực.

Chiều mùng 8/6/2024, chưa ai nói đến tấm thẻ như bước đầu của một chuyến đi xa. Sách nói thẳng điều đó, và đó chính là kịch bản đã diễn ra. Xem Hộ chiếu cho đôi chân.

Sáng 10/6: người đứng ngoài cổng nhà mình

Nơi ông về hai ngày sau đó là Ia Grai, một huyện phía tây Gia Lai, nằm giữa Pleiku và biên giới Campuchia. Xã Ia Tô trước đó chưa từng xuất hiện trên báo toàn quốc. Từ giữa tháng 5, nơi đây có thêm một loại người qua lại chưa từng thấy: phóng viên, rồi những người mang điện thoại và máy quay đi tìm nhà cha mẹ của người đàn ông đang nổi trên mạng.

Sáng 10/6, ông về thăm căn nhà của cha mẹ ở Ia Tô, nơi ông đã rời đi từ tháng 10/2017.

Căn nhà ấy không phải nơi ông sinh ra: theo lời người cha, gia đình rời Kỳ Anh vào Ia Tô năm 1994, khi ông mười ba tuổi. Nhưng đó là nơi ông lớn lên, học hết phổ thông, rồi từ đó đi nghĩa vụ, đi học trung cấp, đi làm; và là nơi, năm 2015, ông thưa cha mẹ xin đi tu.

Tiền cảnh: tin giả, rồi đính chính

Cuộc gặp ấy có một tiền cảnh. Tháng 5/2024, cha mẹ xem con qua chiếc điện thoại người làng mang đến; rồi tin giả dựng chuyện ông bà khóc lóc van xin con về.

Ngày 18/5/2024, trên báo Người Lao Động, người cha đính chính rằng ông bà tôn trọng lựa chọn của con, không yêu cầu con về. Ba tuần sau, người con đứng ở cổng nhà, bằng xương bằng thịt.

Cổng mở mà ông không vào

Cha mẹ ông về sau kể lại buổi sáng ấy với báo chí. Theo lời bà Nguyễn Thị Mai với VietNamNet, bà đang chuẩn bị bữa sáng cho chồng thì “thầy đứng ngoài cổng”. Không biết con về, không ai ra mời vào, nên ông sang nhà hàng xóm khất thực.

Phóng viên chú thích rằng cha mẹ gọi con là “thầy” kể từ ngày ông xin phép đi tu.

Theo bà Mai, cổng mở mà ông không vào là vì phải giữ giới: không tự tiện vào nhà ai khi chưa được gia chủ cho phép, ngay cả nhà cha mẹ đẻ mình.

Hàng xóm báo tin; hai ông bà vội chạy sang, và ông bảo: “cha mẹ về đi, để con ăn miếng cơm xong con về thăm cha mẹ”.

Trong nhà hôm ấy có cha, mẹ, anh trai Lê Anh Tuấn và mấy người hàng xóm. Cụ nhận xét con “có gầy và đen hơn nhiều” nhưng vẫn khỏe. Theo lời cụ, con không nói nhiều chuyện thế sự, chỉ dặn cha mẹ ăn chay, giữ giới cho tốt; còn mình sẽ tiếp tục tu tập, khất thực, tìm gốc cây, hang đá, khu rừng mà ở.

Ông ở lại khoảng ba giờ, rồi rời đi, không ngủ lại.

Vai trò dặn dò đảo ngược

Đây là chi tiết sách dành nhiều chỗ nhất, và với trang này nó là điểm đáng đọc nhất của chương.

Cuộc chia tay năm 2015 có hình dạng của một nghi lễ gia đình: một lời xin, một đêm suy nghĩ, một lời dặn của người cha — đã đi tu thì không sân si.

Chín năm sau, trong căn nhà ấy, người dặn dò là người con: cha mẹ hãy ăn chay, giữ giới cho tốt.

Lời dặn năm 2015 nói về cách phản ứng khi bị va chạm. Lời dặn năm 2024 nói về giới luật của người sống ở nhà. Cùng một căn nhà, và kỷ luật ấy đi ngược chiều.

Ba chỗ sách không tự giải thích

Sách chỉ ra rõ những chỗ dễ lấp nhất, và để trống:

Không có nghi lễ nào. Lần gặp lại này, theo những gì được thuật, không có nghi lễ nào.

Chỉ một chi tiết được kể nhất quán: trước khi bước vào nhà cha mẹ, ông làm cái việc ông làm mỗi sáng suốt những năm bộ hành — xin ăn, lần này ở nhà hàng xóm ngay cạnh căn nhà mình lớn lên. Không ai khác kể chi tiết này, nhưng mọi lời thuật đều giữ nó.

Sách không đoán vì sao ông không ngủ lại. Tư liệu không ghi ông giải thích. Chỉ có thể đặt việc ấy cạnh các hạnh ông giữ: trong mười ba hạnh đầu đà, nhóm hạnh về chỗ trú gồm ở rừng, ở gốc cây, ở giữa trời, ở nghĩa địa, bằng lòng với chỗ được xếp — cùng hạnh không nằm, ngồi cả khi ngủ.

Và sách nói thêm: trong những gì được thuật lại về lần chia tay này, không thấy ghi ai trong nhà hỏi bao giờ ông trở lại.

Bản kiểm kê và lần về

Buổi sáng ông rời nhà cha mẹ, trong tay ông vẫn chỉ có chiếc ruột nồi. Tấm thẻ mang ảnh chân dung chụp hôm làm thủ tục là mắt xích đầu tiên của một bộ hồ sơ sẽ đưa ông qua biên giới: căn cước, rồi hộ chiếu, rồi thị thực.

Chín năm sau ngày rời đời sống cũ năm 2015, gần bảy năm sau lần về làm giấy chứng minh tháng 10/2017, người con trở về, ở lại ba giờ, rồi rời đi.

Điều chưa biết

• Tấm thẻ trao chiều 8/6/2024 là cấp mới hay cấp lại vẫn còn là câu hỏi mà sách mở ở Phụ lục 7.
• Trong các tư liệu công khai, chưa thấy ông mang tấm thẻ ấy theo người.
• Căn cở tu hành ở Thành phố Hồ Chí Minh mà ông nói năm 2015 — tên gì.

Đọc tiếp

• Buổi tối năm 2015 — bản kiểm kê ba món đồ và lời dặn mà chín năm sau được trả lại.
• Ai nói thay ông — từ một tờ giấy viết tay tháng 11/2024 đến một kênh mang tên ông.